Lista Lendvai Josipa na izborima za odbornike grada 1927.


U uslovima kada je “vlast shvatana ne samo kao kao društvena, nego i kao materijalna privilegija” ( Todor Stojkov, Unutrašnji i spoljašnji faktori u razvitku Jugoslavije 1918-1941. godine, Zbornik za istoriju, 28, Novi Sad 1983, 117.) razumljivo je što su gradonačelnici i funkcioneri gradske vlasti  brinuli o svojim interesima često više nego o širim gradskim. (Afere o tome bile su zahvalne teme za lokalnu štampu.) Ograničeni uskim partijskim programima, obavezama da svojoj političkoj centrali obezbede što veći broj glasača, retko su imali mogućnosti da gledaju na dobrobit svih građana Subotice. Nepostojanje neposrednog izbornog sistema na lokalnom nivou, oslobađao ih je tereta provere izborne volje sugrađana. Ali zato, parlamentarnim izborima posvećivali su punu pažnju. O toj vrsti delovanja gradonačelnika kao prvih ljudi administracije, koja je bila uključena i u izborni proces, svedoči i zahtev Ivana Ivandekića, gradskog načelnika, da svi činovnici sa izbora 1935. godine podnesu izveštaje kako je ko glasao. “Ja sam delovođama biračkih odbora izdao usmeno naređenje da pored zvaničnih spiskova, sastave po jedan spisak za sve glasače, sa oznakom koji glasač je na kog kandidata glasao”. (IAS, F:47. St.pov. 4/1935). Glasalo se ubacivanjem kuglice, a jasno je da su izbori tada bili javni.

Održani su samo jedni lokalni izbori 1927. godine, a do tada i nakon toga, svi gradski funkcioneri i lokalna skupština, državni funkcioneri i činovnici, bili su postavljani imenovanjima od strane centralnih vlasti iz Beograda, pa je time i raspolaganje lokalnim budžetom bilo bitno uslovljeno. Započeti procesi centralizacije vlasti, menjajući forme i oblike, trajali su u čitavom međuratnom periodu. Promenama administrativno teritorijalnog sistema 1929. godine, u skladu sa tada izvršenim političkim promenama, proglašavanjem naziva Kraljevine Jugoslavije, uvedena je podela na banovine, pa Subotica zadržavši svoj status, ulazi u područje Dunavske banovine, da bi 1934. godine
bilo određeno da dobije položaj “gradske opštine” uz formiranje subotičkog sreza kao organa državne vlasti. Teritorije opštine i sreza su bile identične. Time dolazi do daljeg centralizovanja, koje se ogledalo u preklapanju delokruga opštinskih i sreskih tela. Srez je obavljao i svoju prvenstveno nadzorno-kontrolnu funkciju i bio posrednik između centralnih i lokalnih vlasti.

Izbori su održani 6.11.1927. godine. Biralo se 100 poslanika,  borilo se 9 političkih stranaka ili grupa.

Na prvim i jedinim izborima za gradske odbornike u periodu 1918.-1941, jedna od lista je bila i posednika Lendvai Josipa.

Pored nosioca nju čine još 99 kandidata. Uočljivo je da među njima po nacionalnosti ima i Jevreja, Srba, Hrvata (Bunjevaca), Mađara, Nemaca… Među ostalima od

  • Jevreja su tu: dr Emil Havasdr Emil Havaš (Emil (Hönig) Havaš rođen je 1884. u Bačkoj Topoli, školovao se u Budimpešti, Koložvaru i Minhenu, novinarstvom je počeo da se bavi rano,1905. godine u Kečkemetu, ali je značajniji novinarski uspeh ostvario tek prelaskom u Suboticu. Posle I svetskog rata igrao je zapaženu ulogu u društvenom životu subotičkih Mađara. Za vreme okupacije odveden je u koncentracioni logor, odakle se nije vratio.),  dr Šamu Bošan…
  • Srba: dr Dragomir Dimitrijević advokat (Senta, 1892- ?), dr Milivoj Popović advokat, Joco Milekić direktor banke…
  • Hrvata: Matko Žmak, Martin Rudić, Pera Stipić…
  • Mađara: lekar dr Matija Rabštajn (Subotica, 5.02.1886. – 1944. On je vodio zaraznu bolnicu 1914-1918.), Tibor Čanji…

lista lendvai 1

Rezultati izbora: Najviše glasova -3714, što je obezbeđivalo i najviše, 27 mandata, dobili su predstavnici Narodne Radikalne Stranke. “Trebalo je da prođe skoro 10 godina pa da gradovi i opštine Vojvodine, pa tako i grad Subotica ponovo dođe do svoje samouprave” izjavio je Mirko Rotman ( Senta 1855-Subotica 1929 ) industrijalac, koji je kao najstariji odbornik predsedavao sednici Gradskog odbora. Tajnim glasanjem izabran je, odnosno potvrđen Dragutin Stipić. Glasalo se na predlog Marka Jurića. Za je bilo 52 a protiv 46 odbornika.

lista br. 1. nosioc Joso Lendvai – 1762
2. Mihajlo Roter – 1043
3. Dragutin Stipić (Narodna Radikalna Stranka)  – 3714
4. Stevan Peić – 428
5. Blaško Rajić – 1120
6. Šanta Đura – 1958
7. Vladislav Manojlović – 668
8. Stipan Vojnić Tunić – 2251
9. Aleksandar Magarašević- 3123