Subotički Jevreji (1918-1947)


Između dva svetska rata, mala jevrejska zajednica u Subotici, koja je činila do 5-6% ukupnog stanovništva, afirmisala se u celokupnom društvenom životu Subotice. Njeni doprinosi su znatno nadmašivali tu relativnu malobrojnost, pogotovo u domenu industrije, finansija, ali i kulture.

Gotovo odmah po okupaciji Subotice 11.4.1941. od strane profašističke Mađarske, započinju i prvi progoni Srba, Jevreja i drugih nepoćudnih grupa i osoba.

Tako  su se naredbom hortijevskih vojnih vlasti od 18.4.1941. godine, u grupi od 85 interniranih, zatočenih i za taoce uzetih osoba, koje su smeštene u subotički Sokolski dom (nakon rata znan kao bioskop Jadran)   našla i 34 Jevreja a među njima i nadrabin dr Geršon. Oni su svojim svojom imovinom i životima garantovali da će u gradu niti očuvan javni red i mir.

Izraženi snažni antisemitizam, oličen u svim oblicima šikaniranja, fizičkog maltretiranja, otvorene pljačke, osećao se i daljim postupcima vojnih vlasti. Takva su  bile i mere kojima je anuliran njihov, i u našem gradu dominantni privredni potencijal. Od 1942. započinje i njihova mobilizacija u radne jedinice. U teškom porazu u bici Druge mađrske armije na Donu s početka 1943. broj žrtava, upravo radnih jedinica, odnosno Jevreja, brojale su preko 60 000. Među njima su se nalazili i subotičani.  1941

Ipak, istinsko stradanje Holokaust  za njih započinje kada Nemci krajem marta 1944. okupiraju Mađarsku. U tim okolnostima se ide na definitivno i potpuno likvidiranje Jevreja u Mađarskoj

I iz Subotice maja i juna 1944. započinje transportovanje, deportacije  Jevreja, ukupno oko 4000 lica, muškaraca, žena, dece, staraca,   u nemačke logore smrti.  Stanica na tom putu je bio i subotički geto, pored železničke pruge.

Oslobođenje  10.oktobra 1944. zatiče naš grad gotovo bez pripadnika jevrejske zajednice. Preživeli (oko 1050 lica) se iz zarobljeništva  vraćaju u narednom periodu.

Taj strašni period desetkovao je subotičke Jevreje, od respektabilne i uticajne zajednice, ostaće samo tragovi. Mnoge porodice su potpuno istrebljene, a naredne godine donele su i repatrijaciju u novostvorenu državu Izrael.